Mannfækkun af hallærum

Bók þessi er endurprentun af ritgerð, sem birtist árið 1796 í riti þess konunglega íslenska lærdómslistafélags. Hún hlýtur sess í bókasafni AB vegna fróðleiks, sem hún geymir um mestu þrengingartíma þjóðarinnar, vegna ágætrar framsetningar á íslenskri tungu í lok 18. aldar, vegna bjartsýni höfundar á framtíð Íslands og stolts hans og reisnar fyrir hönd íslensku þjóðarinnar. (Heimild: formáli bókarinnar)

Bókin Mannfækkun af hallærum eru 37 greinar og að auki kynning á höfundi, greinarnar eru (ath, ritað eins og stendur í efnisyfirliti):

• Um bókina og höfund hennar

1. grein: Um hina snörpustu vendi Guðs. Verst er hallærishungrið, hið harðasta sverð
2. grein: Ísland er hallærasamt, en ekki óbyggjandi. Landið hefur oftast náð sér aftur, en fram á það verður sýnt með því að minnast á hin markverðustu hallæri hér á landi
3. grein: Sagt frá hallærum á söguöld
4. grein: Óöld í kristni 1056 og Sandfellsvetur 1105
5. grein: Mannfall 1120 og 1153
6. grein: Um harðindi og landskjálfta á árunum 1180-1261
7. grein: Hallærisárum fjölgar frá ofanverðri þrettándu öld og fram á þá fimmtándu. Sagt frá harðærum 1275-1310
8. grein: Um árin 1311-1315
9. grein: Um árin 1319-1337
10. grein: Um árin 1339-1365. Eldsuppkomur í Heklufjalli og Hnappafellsjökli
11. grein: Árin 1370-1394. Ný röð af dýrtíðarárum
12. grein: Á fimmtándu öld finnst fátt ritað
13. grein: Framan af sextándu öld gengu að sönnun nokkur hallæri yfir landið
14. grein: Árið 1552 var kallað Harði vetur og voru eigi sjaldan bág ár til aldamóta
15. grein: Árin 1600-1612. Seytjánda öldin hefst með Lurki, Píningsvetri og Eymdarári
16. grein: Árin 1614-1625, en þá var Svellavetur, og átu færleikar veggi og velli, hræ og hauga, stoðir og stokka
17. grein: Á árunum 1627-1641 gekk Hvítivetur harðast að, féll þá margt fólk, svo og í bólunni 1635
18. grein: Engin sérleg hallæri næstu 30 ár fram um 1670, þá þrengdu þau almenningi
19. grein: Hallæri aukast og hungur á árunum 1674-1976
20. grein: Seytjánda öldin endar með langvarandi stórharðindum og mannfækkun. Hér segir frá árunum 1680-1692
21. grein: Enn herðir að árin 1693-1696, og er hið síðasta versst
22. grein: Árin 1697-1701. Hallæri, svo og rán og þjófnaður gekk fram úr máta, en breytir til hins betra 1702
23. grein: Um fyrra helming 18. aldar, en þá tilféllu engin þau hallæri, er mannfallið hafi ollað. Frá 1735-1751 fjölgaði um frek 6000 manns
24. grein: 1751 byrjuðu þau harðindi, sem stigu hæst 1757. Mikil mannfækkun
25. grein: Frá 1758-1777 voru engin hallærisár, svo að fólk fjölgaði að nýju
26. grein: Árin 1777-1779. Fer að koma undirbúningur þeirra harðæra, er seinna yfirtóku
27. grein: Árin 1780-1781 var meiri bjargræðisskortur n menn í langan tíma höfðu reynt
28. grein: Árin 1782-1793 voru ekki með þeim bágustu
29. grein: Eftir blítt vor 1783 eldsuppkoma í Skaftafellssýslu og brennisteinsrigning. Síðan harður vetur og stórfellir alls búpenings vorið 1784
30. grein: Árið 1784 til um vorið 1785 var endakleppurinn og hið skaðlegasta af þessari hallæraröð. Dóu fleiri en fæddust 9328 manneskjur. Sagt frá jarðskjálftanum mikla í ágúst 1784
31. grein: Gerð grein fyrir mannfækkun á árunum 1779-1785 og manntali í Skálholtsstifti 1785
32. grein: Um áhrif hallæra. Í öllum harðindum er mannfallið eitt fyrir sig að sönnu sá stærsti skaði
33. grein: Reynt að bera hallærabálkinn 1779-1785 saman við harðindi fyrri tíma
34. grein: En er þá landsins hungursneyð svo tíð, að það sé óbyggilegt? Ísland hefur ætíð náð sér eftir mannfækkun. Skyldum vér þá örvænta?
35. grein: Afturbati árin 1785-1791, þótt langt væri frá góðæri. Landskjálftar í júní 1789
36. grein: Rætt um meðöl til að varna hallærisins háskalegu verkunum
37. grein: Settar fram niðurstöður, en þar er sú fremsta, að Ísland fái oft hallæri, en ekkert land Norðurálfu sé svo fljótt að fjölga á ný manneskjum og bústofni, og sé því eigi óbyggjandi

Ástand: gott